Kathleen N. Hattrup, trong bản tin của Aleteia ngày 07/01/2026, cho hay: Với loạt bài giáo lý mới vào các ngày thứ Tư, Đức Giáo Hoàng cho biết ngài dự định mời gọi các tín hữu “khám phá lại vẻ đẹp và tầm quan trọng” của Công đồng Vatican II, không phải “qua lời đồn” mà bằng cách đọc lại các văn kiện của Công đồng.
Thực vậy, tại buổi tiếp kiến chung đầu tiên trong năm, vào ngày 7 tháng 1 năm 2026, Đức Giáo Hoàng Leo XIV đã bắt đầu một loạt bài giáo lý mới về Công đồng Vatican II.
Công đồng này, quy tụ các giám mục trên toàn thế giới tại Rome trong bốn phiên họp từ ngày 11 tháng 10 năm 1962 đến ngày 8 tháng 12 năm 1965, đại diện cho một bước ngoặt đối với Giáo Hội Công Giáo, đặc biệt trong mối quan hệ với các tôn giáo khác và với thế giới hiện đại.
Đây là chủ đề giảng dạy đầu tiên được Đức Giáo Hoàng Leo lựa chọn: Năm 2025, ngài tiếp tục chương trình dành cho Năm Thánh Hy Vọng do vị tiền nhiệm của ngài là Đức Giáo Hoàng Phanxicô khởi xướng.
Với loạt bài giáo lý mới được khai mạc vào thứ Tư, Đức Giáo Hoàng cho biết ngài dự định mời gọi các tín hữu “tái khám phá vẻ đẹp và tầm quan trọng” của Công đồng Vatican II, không phải “qua lời đồn” mà bằng cách đọc lại các văn kiện của Công đồng.
Bắt đầu từ đâu?
Đầu năm nay, Aleteia đã đưa vào cuối các bài viết của chúng tôi một cuộc khảo sát với một câu hỏi đơn giản: Bạn đã bao giờ đọc một văn kiện nào của Công đồng Vatican II chưa? Hơn 60% trả lời là chưa!
Trong khi Đức Giáo Hoàng Leo có thể hướng dẫn chúng ta nên bắt đầu từ đâu vào tuần tới, thì trong thời gian này, chúng tôi đề xuất Hiến chế Dei Verbum (Lời Chúa).
Điều này là bởi vì ý nguyện cầu nguyện của Đức Giáo Hoàng trong tháng này là “Cầu nguyện với Lời Chúa”:
Chúng ta hãy cầu nguyện để việc cầu nguyện với Lời Chúa trở thành nguồn nuôi dưỡng đời sống chúng ta và là nguồn hy vọng trong cộng đồng của chúng ta, giúp chúng ta xây dựng một Giáo hội huynh đệ và truyền giáo hơn.
Trích dẫn rộng rãi từ tất cả các vị tiền nhiệm của ngài — Đức Phanxicô, Đức Benedict XVI, Đức Gioan Phaolô II, Đức Gioan Phaolô I, Đức Phaolô VI và Đức Gioan XXIII — vị Giáo hoàng thứ 267 khẳng định rằng sự kiện này, đã kết thúc cách đây hơn 60 năm, vẫn không hề mất đi tính thời sự và “tiên tri” của nó.
Cùng với lễ kỷ niệm Công đồng Ni-xê-a, năm 2025 chúng ta kỷ niệm 60 năm Công đồng Vatican II. Mặc dù thời gian ngăn cách chúng ta với sự kiện này không dài lắm, nhưng điều cũng đúng là thế hệ các giám mục, thần học gia và tín hữu của Công đồng Vatican II không còn ở với chúng ta nữa.
Đức Leo nói rằng “huấn quyền vẫn là ngọn hải đăng soi đường cho Giáo hội ngày nay”.
Dung mạo Thiên Chúa
Đối với Leo XIV, công việc của hơn 2,000 Nghị phụ Công đồng từ khắp các châu lục đã mở đường “cho một kỷ nguyên Giáo hội mới”. Phác thảo những định hướng chính của thời điểm then chốt này, ngài đã đề cập đến việc tái khám phá “dung mạo Thiên Chúa là Cha”, cũng như cuộc cải cách phụng vụ đặt “trung tâm là mầu nhiệm ơn cứu độ và sự tham gia tích cực và có ý thức của toàn thể dân Chúa”.
Đức Giáo Hoàng tiếp tục nói rằng, Công đồng Vatican II “đã giúp chúng ta mở lòng với thế giới và nắm bắt những thay đổi và thách thức của thời đại hiện đại thông qua đối thoại và trách nhiệm chung, như một Giáo hội mong muốn mở rộng vòng tay đón nhận nhân loại”.
Ngài cũng đề cập đến lập trường của Công đồng trong việc tìm kiếm chân lý “thông qua đại kết, đối thoại liên tôn và đối thoại với những người thiện chí”.
Xuyên suốt bài phát biểu của mình, Đức Giáo Hoàng Leo XIV bày tỏ mong muốn Giáo Hội Công Giáo được thấm nhuần “bản chất bên trong” và tinh thần của Công đồng.
Ngài nhấn mạnh: “Chúng ta vẫn phải thực hiện đầy đủ cuộc cải cách Giáo hội một cách mục vụ”.
Bằng cách mời gọi quay trở lại với các văn kiện của Công đồng — vốn đã tạo ra bốn hiến pháp, ba tuyên bố và chín sắc lệnh — Đức Giáo Hoàng Leo XIV gợi ý rằng việc đọc lại này sẽ giúp “khôi phục quyền tối cao cho Thiên Chúa, cho những điều cốt yếu” và “cộng tác trong việc xây dựng một xã hội công bằng và huynh đệ hơn”.
Ngài kêu gọi Giáo hội đổi mới “niềm vui đi ra gặp gỡ thế giới để mang đến cho thế giới Tin Mừng về Nước Thiên Chúa, một vương quốc của tình yêu thương, công lý và hòa bình”.
Sau đây là nguyên văn bài Giáo lý của ngài dựa vào bản tiếng Ý của Tòa Thánh:
Giáo lý. Công đồng Vatican II qua các Văn kiện. Giáo lý Nhập môn
Chào anh chị em buổi sáng và xin chào mừng anh chị em!
Sau Năm Thánh, trong đó chúng ta tập trung vào các mầu nhiệm trong đời sống Chúa Giêsu, chúng ta bắt đầu một loạt bài giáo lý mới dành riêng cho Công đồng Vatican II và việc đọc lại các Văn kiện của Công đồng. Đây là một cơ hội quý giá để khám phá lại vẻ đẹp và tầm quan trọng của sự kiện Giáo hội này. Thánh Gioan Phaolô II, vào cuối Năm Thánh 2000, đã tuyên bố: "Tôi cảm thấy hơn bao giờ hết bổn phận phải chỉ ra Công đồng như là ân sủng lớn lao mà Giáo hội đã được hưởng trong thế kỷ XX" (Tông thư Novo Millennio Ineunte, 57).
Cùng với lễ kỷ niệm Công đồng Ni-xê-a, năm 2025 chúng ta kỷ niệm 60 năm Công đồng Vatican II. Mặc dù thời gian ngăn cách chúng ta với sự kiện này không quá dài, nhưng đúng là thế hệ các giám mục, thần học gia và tín hữu của Công đồng Vatican II ngày nay không còn ở bên chúng ta nữa. Vì vậy, trong khi chúng ta cảm nhận được lời kêu gọi không được làm lu mờ lời tiên tri của Công đồng và tiếp tục tìm kiếm các phương cách để thực hiện những hiểu biết của nó, điều quan trọng là phải làm quen lại với nó, và làm như vậy không phải thông qua lời đồn đại hay những diễn giải đã được đưa ra, mà bằng cách đọc lại các Văn kiện của Công đồng và suy gẫm về nội dung của chúng. Thật vậy, Huấn quyền vẫn là ngọn đèn soi đường cho hành trình của Giáo hội ngày nay. Như Đức Benedict XVI đã dạy, "qua năm tháng, các văn kiện không mất đi tính thời sự; những giáo huấn của chúng tỏ ra đặc biệt phù hợp với những nhu cầu mới của Giáo hội và của xã hội hoàn cầu hóa ngày nay" (Thông điệp đầu tiên sau Thánh lễ với các Hồng Y tuyển cử, ngày 20 tháng 4 năm 2005).
Khi Đức Thánh Giáo Hoàng Gioan XXIII khai mạc Công đồng vào ngày 11 tháng 10 năm 1962, ngài đã nói về nó như là bình minh của một ngày tươi sáng cho toàn thể Giáo hội. Công việc của nhiều vị Nghị phụ được triệu tập, đến từ các Giáo hội trên mọi châu lục, đã hữu hiệu mở đường cho một kỷ nguyên Giáo hội mới. Sau một quá trình suy tư Kinh Thánh, thần học và phụng vụ phong phú kéo dài suốt thế kỷ XX, Công đồng Vatican II đã tái khám phá dung mạo của Thiên Chúa như một người Cha, Đấng trong Chúa Kitô, kêu gọi chúng ta trở thành con cái của Người. Công đồng nhìn nhận Giáo hội dưới ánh sáng của Chúa Kitô, ánh sáng của dân Chúa, như một mầu nhiệm hiệp thông và một bí tích hiệp nhất giữa Thiên Chúa và dân Người. Người đã khởi xướng một cuộc cải cách phụng vụ lớn, đặt mầu nhiệm ơn cứu độ và sự tham gia tích cực và có ý thức của toàn thể dân Chúa vào trung tâm của cuộc cải cách này. Đồng thời, Người đã giúp chúng ta mở lòng với thế giới và đón nhận những thay đổi và thách thức của thời hiện đại thông qua đối thoại và trách nhiệm chung, như một Giáo hội mong muốn mở rộng vòng tay đón nhận nhân loại, vang vọng những hy vọng và lo lắng của các dân tộc, và cộng tác xây dựng một xã hội công bằng và bác ái hơn.
Nhờ Công đồng Vatican II, "Giáo hội trở thành Lời; Giáo hội trở thành Sứ điệp; Giáo hội trở thành Đối thoại" (Thánh Phaolô VI, Thông điệp Ecclesiam Suam, 67), cam kết tìm kiếm chân lý thông qua đại kết, đối thoại liên tôn và đối thoại với những người thiện chí.
Tinh thần này, thái độ nội tâm này, phải là đặc điểm của đời sống tâm linh và hoạt động mục vụ của Giáo hội, vì chúng ta phải tiếp tục thực hiện đầy đủ hơn nữa cuộc cải cách Giáo hội một cách hữu hình và, đối diện với những thách thức ngày nay, chúng ta được mời gọi phải luôn chú tâm giải thích những dấu hiệu của thời đại, là những người loan báo Tin Mừng, là những chứng nhân can đảm của công lý và hòa bình. Giám mục Albino Luciani, vị Giáo hoàng tương lai Gioan Phaolô I, khi còn là Giám mục của Vittorio Veneto, đã viết một cách tiên tri vào đầu Công đồng: "Như mọi khi, cần phải tạo ra không phải nhiều cơ chế, phương pháp hay cấu trúc, mà là một sự thánh thiện sâu sắc hơn và lan rộng hơn. […] Có thể những thành quả tuyệt vời và phong phú của một Công đồng sẽ được nhìn thấy nhiều thế kỷ sau và sẽ chín muồi bằng cách kiên trì vượt qua các xung đột và tình huống bất lợi." [1] Do đó, việc khám phá lại Công đồng, như Đức Giáo Hoàng Phanxicô đã nói, giúp chúng ta "khôi phục quyền tối cao cho Thiên Chúa và cho một Giáo hội cuồng nhiệt với tình yêu dành cho Chúa và cho tất cả mọi người, được Người yêu thương" (Bài giảng nhân kỷ niệm 60 năm ngày bắt đầu Công đồng Vatican II, ngày 11 tháng 10 năm 2022).
Thưa anh chị em, những gì Thánh Phaolô VI đã nói với các Nghị phụ Công đồng vào cuối công việc của họ vẫn là nguyên tắc chỉ đạo cho chúng ta ngày nay; Ngài khẳng định rằng đã đến lúc phải ra đi, rời khỏi hội nghị công đồng để đi ra gặp gỡ nhân loại và mang đến cho họ tin vui của Tin Mừng, trong nhận thức rằng mình đã sống một thời kỳ ân sủng trong đó quá khứ, hiện tại và tương lai được cô đọng: "Quá khứ: bởi vì Giáo hội của Chúa Kitô quy tụ ở đây, với truyền thống, lịch sử, các Công đồng, các Tiến sĩ, các Thánh của mình. [...] Hiện tại: bởi vì chúng ta chia tay nhau để hướng tới thế giới ngày nay, với những bất hạnh, nỗi đau, tội lỗi của nó, nhưng cũng với những chiến thắng vĩ đại, những giá trị, những đức tính tốt đẹp của nó. [...] Tương lai, cuối cùng, đã ở đó, trong lời kêu gọi tha thiết của các dân tộc về công lý lớn hơn, trong khát vọng hòa bình của họ, trong cơn khát có ý thức hoặc vô thức của họ về một cuộc sống cao cả hơn: chính là điều mà Giáo hội của Chúa Kitô có thể và muốn ban cho họ” (Thánh Phaolô VI, Thông điệp gửi các Nghị phụ Công đồng, ngày 8 tháng 12 năm 1965).
Đối với chúng ta cũng vậy. Bằng cách tiếp cận các Văn kiện của Công đồng Vatican II và khám phá lại tính tiên tri và tính thời sự của chúng, chúng ta đón nhận truyền thống phong phú của đời sống Giáo hội và đồng thời, chúng ta tự vấn về hiện tại và làm mới niềm vui chạy đến thế giới để mang đến cho thế giới Tin Mừng về Nước Thiên Chúa, một vương quốc của tình yêu thương, công lý và hòa bình.
______________________________
[1] A. Luciani – Gioan Phaolô I, Ghi chú về Công đồng, trong Opera omnia, tập II, Vittorio Veneto 1959-1962. Bài phát biểu, bài viết, bài báo, Padua 1988, 451-453.