Daniel Esparza của tạp chí Aleteia ngày 24/03/2026 cho hay: Từ ý niệm cổ xưa về "polis" đến các cuộc khủng hoảng hoàn cầu hiện nay, các vị Giáo hoàng lên tiếng về chính trị không phải để cai trị, mà để bảo vệ phẩm giá con người và lợi ích chung.
Đây là một lời chỉ trích quen thuộc: Giáo hoàng nên "giữ đúng vị trí của mình" và "tránh xa chính trị". Lời khẳng định này nghe có vẻ hợp lý trong thời đại cảnh giác với quyền lực và hệ tư tưởng, được đánh dấu bằng sự phân tách giữa Giáo hội và nhà nước. Tuy nhiên, nó dựa trên sự hiểu sai về bản chất thực sự của chính trị. Nó quên mất rằng khi nói đến những gì ảnh hưởng đến con người, Giáo hội là chuyên gia hàng đầu.
Theo nghĩa cổ điển, chính trị không chủ yếu là về các đảng phái, chiến dịch tranh cử hay bầu cử. Đối với các nhà tư tưởng như Aristốt, nó liên quan đến cuộc sống trong polis — không gian chung nơi con người sống “giữa những người khác” (inter homines esse). Chính trị, theo nghĩa sâu sắc hơn này, là về cách chúng ta sắp xếp cuộc sống chung của mình: làm thế nào để bảo vệ những người dễ bị tổn thương, theo đuổi công lý và cùng nhau tìm kiếm điều tốt đẹp. Hiểu theo cách này, Giáo hoàng không thể tránh khỏi chính trị — bởi vì Giáo hội không thể tránh khỏi con người.
Sứ mệnh của Giáo hoàng là thuộc về tinh thần, chứ không phải là chính quyền. Tuy nhiên, chính sứ mệnh này đã đưa các Giáo hoàng vào diễn đàn công cộng. Bất cứ khi nào phẩm giá của con người bị đe dọa — bởi chiến tranh, nghèo đói, bóc lột hoặc sự thờ ơ — Giáo hội phải lên tiếng. Im lặng sẽ không phải là trung lập; nó sẽ là sự bỏ rơi.
Đây không phải là một sự phát triển hiện đại. Từ những thế kỷ đầu tiên, các Kitô hữu đã đề cập đến hình thái đạo đức của xã hội. Trong lịch sử gần đây hơn, các Giáo hoàng đã làm điều đó với sự rõ ràng đặc biệt. Đức Giáo Hoàng Leo XIII đã đối diện với những biến động của quá trình kỹ nghệ hóa, bảo vệ người lao động và khẳng định rằng đời sống kinh tế phải phục vụ con người. Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II đã lên án các chế độ toàn trị và giúp khẳng định lại mối liên hệ giữa tự do và chân lý. Đức Giáo Hoàng Phanxicô đã thu hút sự chú ý đến người di cư, trách nhiệm môi trường và điều mà ngài gọi là “văn hóa vứt bỏ”, đặc biệt ảnh hưởng đến người cao tuổi.
Thực vậy, những can thiệp này đã định hình nên toàn bộ một lĩnh vực trong giáo huấn của Giáo hội, được gọi là học thuyết xã hội Công Giáo. Lĩnh vực này không phải là việc xác định cách thức thực thi các chính sách, hay sự phức tạp của luật pháp. Nhưng nó là việc không ngừng tuyên bố sự cần thiết phải bảo vệ một số nguyên tắc cơ bản, ví dụ, phẩm giá của mỗi con người, trong mọi hoàn cảnh.
Không có can thiệp nào trong số này là sự ủng hộ cho bất cứ đảng phái hay ứng cử viên nào. Chúng là những phán xét đạo đức bắt nguồn từ niềm tin rằng mỗi người – thai nhi, tội phạm, người sắp chết, người di cư – đều được tạo dựng theo hình ảnh của Thiên Chúa.
Sự phân biệt này rất quan trọng. Khi các Giáo hoàng nói về chính trị, các ngài không bước vào với tư cách là những nhà kỹ thuật với các bản kế hoạch chính sách. Các ngài bước vào với tư cách là những mục tử. Ngôn ngữ của các ngài được định hình không phải bởi chiến lược mà bởi các nguyên tắc: phẩm giá con người, lợi ích chung, tình liên đới và nguyên tắc phụ đới.
Đó là lý do tại sao giáo huấn của Giáo hoàng thường làm khó các phạm trù hiện đại. Nó chống lại việc bị gán nhãn là “cánh tả” hay “cánh hữu”. Một vị Giáo hoàng có thể bảo vệ thai nhi, kêu gọi bảo vệ người di cư, chỉ trích thị trường không kiểm soát và cảnh báo chống lại sự lạm quyền của nhà nước — tất cả đều nằm trong cùng một tầm nhìn đạo đức. Sự nhất quán không nằm ở hệ tư tưởng, mà ở nhân học: một sự hiểu biết nhất quán về ý nghĩa của việc làm người.
Tuy nhiên, sự tham gia này cũng có giới hạn. Giáo hội không tuyên bố có thẩm quyền đối với các giải pháp kỹ thuật hoặc cơ chế chính trị. Chính những người Công Giáo giáo dân, được hình thành bởi lương tâm, mới được kêu gọi áp dụng các nguyên tắc đạo đức trong các hoàn cảnh cụ thể. Vai trò của Giáo hoàng là soi sáng, chứ không phải là quản lý vi mô.
Tuy nhiên, nghĩa vụ lên tiếng vẫn còn đó. Như đã đọc trong Gaudium et Spes, Giáo hội “không được đồng nhất dưới bất cứ hình thức nào với cộng đồng chính trị”, nhưng Giáo hội không thể đứng ngoài cuộc khi các giá trị nhân bản nền tảng bị đe dọa.
Nói về con người cũng chính là nói về chính trị theo nghĩa đầy đủ nhất. Và vì vậy, các vị giáo hoàng, và hiện nay là Đức Giáo Hoàng Leo XIV, tiếp tục làm những gì mà chức vụ này đòi hỏi: đứng giữa các vấn đề của con người, không phải với tư cách là người cai trị thành phố, mà là người làm chứng cho sự thật về con người sống trong đó.