1. 16 năm cầm quyền của Orbán tại Hung Gia Lợi kết thúc bằng thất bại thảm hại trong cuộc bầu cử.

Triều đại 16 năm của Thủ tướng Hung Gia Lợi Viktor Orbán đã kết thúc sau thất bại nặng nề trong cuộc bầu cử hôm Chúa Nhật, một sự kiện sẽ gây ra những chấn động chính trị từ Washington đến Mạc Tư Khoa.

Lãnh đạo độc đoán nhất của Liên Hiệp Âu Châu — một đồng minh thân cận của cả Tổng thống Donald Trump và Putin — đã thất bại với tỷ lệ chênh lệch lớn trong cuộc bầu cử hôm Chúa Nhật, giữa bối cảnh tỷ lệ cử tri tham gia cao nhất trong lịch sử dân chủ của Hung Gia Lợi.

Khi gần như toàn bộ phiếu bầu đã được kiểm đếm, đối thủ của ông, Péter Magyar, dường như chắc chắn sẽ giành được 138 ghế trong quốc hội gồm 199 ghế. Đảng Fidesz của Orbán chỉ có khả năng giành được 55 ghế.

Ông Orbán chấp nhận thua cuộc, với đôi mắt đẫm lệ, nói: “Dù kết quả thế nào đi nữa, chúng tôi sẽ phục vụ đất nước và dân tộc Hung Gia Lợi từ vị trí phe đối lập.”

Một người đàn ông Hung Gia Lợi hân hoan, tay cầm lá cờ Hung Gia Lợi đầy kịch tính, bước lên sân khấu bên bờ sông Danube trong tiếng nhạc bài “My Way” của Frank Sinatra, giữa tiếng reo hò và tiếng khui sâm panh của những người ủng hộ. “Cùng nhau, chúng ta đã giải phóng Hung Gia Lợi,” ông nói.

Với chiến thắng áp đảo như vậy, Magyar sẽ giành được đa số tuyệt đối trong quốc hội, cho phép ông thay đổi hiến pháp và phá bỏ những trụ cột chính của “nền dân chủ phi tự do” của Orbán - xóa bỏ sự kiểm soát chặt chẽ của cựu thủ tướng đối với ngành tư pháp, các công ty nhà nước và truyền thông.

Tuyên bố rằng “chế độ cũ đã chấm dứt” và Hung Gia Lợi sẽ lại là “một đồng minh mạnh mẽ trong Liên Hiệp Âu Châu và NATO”, ông kêu gọi hàng loạt các quan chức cao cấp từ chức để thanh lọc bộ máy nhà nước, bao gồm chủ tịch tòa án tối cao, hội đồng tư pháp, văn phòng kiểm toán nhà nước, cơ quan cạnh tranh và cơ quan truyền thông.

Quan trọng hơn, ông cũng kêu gọi Tổng thống Hung Gia Lợi Tamás Sulyok, người có quyền phủ quyết luật và gửi lại quốc hội, từ chức.

Đám đông cuồng nhiệt hô vang “Âu Châu, Âu Châu” khi bài hát “Chúng ta là nhà vô địch” vang dội khắp các con phố gần đó. “Hôm nay người Hung Gia Lợi đã nói có với Âu Châu, họ đã nói có với một nước Hung Gia Lợi tự do,” Magyar tuyên bố từ sân khấu bên bờ sông.

Ông Magyar tuyên bố chuyến công du nước ngoài đầu tiên của ông sẽ là đến Ba Lan, chuyến thứ hai đến Áo và chuyến thứ ba đến Brussels “để giành được số tiền mà người dân Hung Gia Lợi xứng đáng được hưởng” - ám chỉ đến hàng tỷ euro tiền của Liên Hiệp Âu Châu bị đóng băng do sự thoái trào dân chủ dưới thời ông Orbán.

Magyar cũng tuyên bố sẽ truy tố những kẻ phản quốc “làm tay sai cho bọn Nga”, và tìm cách lấy lại những số tiền tham ô khổng lồ của các quan chức trong triều đình Viktor Orbán.

Việc ông Orbán mất chức sẽ là một sự nhẹ nhõm lớn đối với Liên Hiệp Âu Châu, bởi ông đã phơi bày và lợi dụng những điểm yếu hệ thống của Liên Hiệp Âu Châu trong nhiều năm, gần đây nhất là bằng cách giúp Putin ngăn chặn khoản viện trợ 90 tỷ euro của Âu Châu dành cho Ukraine. Ông Magyar chưa tuyên bố cụ thể liệu ông có dỡ bỏ quyền phủ quyết của Hung Gia Lợi đối với khoản tiền viện trợ cho Ukraine hay không, nhưng tối Chúa Nhật ông đã nói chung chung hơn về việc làm rõ “các vấn đề còn tồn đọng” với các nước láng giềng Âu Châu.

Chủ tịch Ủy ban Âu Châu Ursula von der Leyen hân hoan tuyên bố: “Trái tim Âu Châu đang đập mạnh hơn ở Hung Gia Lợi tối nay.”

Thất bại nặng nề của Thủ tướng Hung Gia Lợi cũng giáng một đòn đau vào phong trào MAGA của Tổng thống Trump, vốn coi Orbán như một người tiên phong mang tính biểu tượng cho chủ nghĩa dân tộc bài ngoại.

Trước cuộc đua, Tổng thống Trump đã đưa ra một số lời ủng hộ cá nhân - được củng cố bởi các chuyến thăm của Ngoại trưởng Marco Rubio và Phó Tổng thống JD Vance - nhưng không thể làm gì để xoay chuyển cục diện cuộc tranh cử vốn bị chi phối bởi sự bất mãn ngày càng tăng của công chúng đối với nền kinh tế đang suy yếu của Hung Gia Lợi, cũng như nạn tham nhũng và chủ nghĩa thân hữu liên quan đến Orbán.

Các quan chức Brussels từ lâu đã cáo buộc Orbán làm suy yếu các thể chế quan trọng của nền dân chủ Hung Gia Lợi — từ tư pháp đến truyền thông — và giúp Putin ngăn chặn sự hỗ trợ quan trọng của Liên Hiệp Âu Châu dành cho Kyiv, nhưng khối 27 quốc gia này phần lớn đã thất bại trong việc kiềm chế ảnh hưởng của ông ta với tư cách là người phá hoại và gây rối chính.

Nhằm nhanh chóng thiết lập lại quan hệ với Budapest, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã gọi điện cho ông Magyar để chúc mừng. Ông nói trên sóng radio: “Pháp hoan nghênh chiến thắng của sự tham gia dân chủ, và của người dân Hung Gia Lợi gắn bó với các giá trị của Liên minh Âu Châu, và của Hung Gia Lợi trong Âu Châu”.

Thủ tướng Đức Friedrich Merz đã mời Hung Gia Lợi tham gia “các lực lượng vì một Âu Châu mạnh mẽ, an toàn và trên hết là thống nhất.”

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskiy, người thường xuyên bị Tổng thống Orbán thân Cẩm Linh cản trở, đã bày tỏ sự nhẹ nhõm khi chúc mừng Magyar và nói rằng người Ukraine “sẵn sàng thúc đẩy hợp tác với Hung Gia Lợi”.

Việc đảng Tisza của Magyar hiện đang hướng tới đa số tuyệt đối hai phần ba là một điều vô cùng quan trọng.

Điều đó sẽ cho phép Tisza thực hiện các cải cách tư pháp cần thiết để giành lại quyền tiếp cận các quỹ Liên Hiệp Âu Châu bị đóng băng và đảo ngược nhiều năm suy thoái dân chủ dưới thời Orbán. Đảng này cũng sẽ có thể loại bỏ những người trung thành với Fidesz khỏi các vị trí chủ chốt, bao gồm cả tổng thống và chánh án Tòa án Hiến pháp, những người nếu không sẽ có thể làm hỏng các đạo luật của chính phủ mới.

Với đa số hai phần ba này, chính phủ có thể xóa bỏ các cấu trúc đang giữ 80% phương tiện truyền thông dưới sự ảnh hưởng của Fidesz, thu hồi các tài sản nhà nước đã giao cho các quỹ và viện nghiên cứu thân Orbán, và viết lại các quy tắc bầu cử vốn từ lâu đã bị bóp méo để gây khó khăn cho bất kỳ ứng cử viên nào trong việc lật đổ một đảng cầm quyền, mở đường cho sự trở lại của chế độ đa nguyên dân chủ.

Trên đường phố Kyiv, các tài xế bóp còi inh ỏi chúc mừng chiến thắng của người dân Hung Gia Lợi, mà theo họ cũng là chiến thắng của Ukraine và của lẽ phải.

[Politico: Orbán’s 16-year rule over Hungary ends in crushing election defeat]

2. Sau 16 năm cầm quyền, Viktor Orbán thừa nhận thất bại trước phe đối lập trung hữu.

Lãnh đạo theo chủ nghĩa dân tộc kỳ cựu của Hung Gia Lợi, Viktor Orban, đã thừa nhận thất bại vào Chúa Nhật sau chiến thắng áp đảo của đảng đối lập mới nổi Tisza trong cuộc bầu cử.

“Kết quả bầu cử chưa phải là cuối cùng, nhưng tình hình đã rõ ràng và dễ hiểu”, với đôi mắt đẫm lệ Orban nói tại văn phòng chiến dịch tranh cử của đảng Fidesz. “Kết quả bầu cử thật đau lòng đối với chúng tôi, nhưng rõ ràng.”

Các cuộc thăm dò dư luận dự đoán tỷ lệ cử tri đi bầu kỷ lục, với truyền hình Hung Gia Lợi chiếu cảnh xếp hàng dài bên ngoài một số điểm bỏ phiếu ở Budapest. Dữ liệu lúc 4:30 chiều GMT, nửa giờ trước khi các điểm bỏ phiếu đóng cửa, cho thấy 77,8% cử tri đã bỏ phiếu, tăng từ 67,8% bốn năm trước đó.

Việc kết thúc nhiệm kỳ cầm quyền của Orban sau 16 năm sẽ có những tác động đáng kể không chỉ đối với Hung Gia Lợi mà còn đối với Liên minh Âu Châu, Ukraine và hơn thế nữa. Việc này có thể chấm dứt vai trò đối đầu của Hung Gia Lợi trong Liên Hiệp Âu Châu, mở đường cho khoản vay 90 tỷ euro (105 tỷ đô la) cho Ukraine đang bị chiến tranh tàn phá, đang bị ông Orban ngăn chặn.

Thất bại của ông Orban cũng có thể đồng nghĩa với việc Liên Hiệp Âu Châu cuối cùng sẽ giải ngân các khoản tiền mà khối này đã đình chỉ do Brussels cho rằng ông Orban đã làm suy yếu các tiêu chuẩn dân chủ.

Việc ông Orban rời khỏi Liên Hiệp Âu Châu cũng sẽ tước đi đồng minh chính của Putin và gây chấn động trong giới cánh hữu phương Tây, bao gồm cả Tòa Bạch Ốc.

Diễn biến này xảy ra bất kể những cố gắng vận động tranh cử cho Viktor Orbán rất kỳ cục, bỏ qua mọi thông lệ ngoại giao của Tổng thống Trump và Phó tổng thống James David Vance. Vance sang tận Budapest tham gia vào các cuộc vận động bầu cử, hô hào bỏ phiếu cho Orbán. Tổng thống Trump gọi điện thoại vào trong một cuộc vận động bầu cử, hô hào dân Hung Gia Lợi, hay còn gọi là Hungary, bỏ phiếu cho Orbán, và hứa hẹn viện trợ tối đa cho ông ta, một đồng minh thân cận và then chốt tại Liên Hiệp Âu Châu của trùm mafia Vladimir Putin.

Nếu Viktor Orbán sống sót sau cuộc bầu cử này, ông ta sẽ tiếp tục định hình chính sách đối ngoại mang theo sự ủng hộ lâu dài của mình đối với Israel, sau khi đã vun đắp mối quan hệ thân thiết với Thủ tướng Benjamin Netanyahu và liên tục ủng hộ Israel tại các diễn đàn quốc tế.

Tại Hung Gia Lợi, chiến thắng của đảng Tisza có thể mở đường cho các cải cách mà đảng này cho rằng nhằm mục đích chống tham nhũng và khôi phục tính độc lập của ngành tư pháp và các thể chế khác.

Nhiều người Hung Gia Lợi ngày càng mệt mỏi với ông Orban, 62 tuổi, sau ba năm kinh tế trì trệ và chi phí sinh hoạt tăng vọt, cũng như những báo cáo về việc các nhà tài phiệt thân cận với chính phủ tích lũy thêm nhiều của cải.

Magyar, lãnh đạo của đảng Tisza, dường như đã khai thác thành công sự bất mãn này.

Ông Orban tìm cách biến cuộc bầu cử hôm Chúa Nhật thành sự lựa chọn giữa “chiến tranh và hòa bình”. Trong chiến dịch tranh cử, chính phủ đã phủ khắp đất nước bằng các biển hiệu cảnh báo rằng Magyar sẽ kéo Hung Gia Lợi vào cuộc chiến của Nga với Ukraine, là điều mà Magyar kịch liệt phủ nhận.

[Times Of Israel: After 16 years in power, Hungary’s Orban concedes defeat to center-right opposition]